İLKYARDIM BİLGİSİ

KAZA,FELAKET VE TRAFİK KAZASI

Kaza: Aniden meydana gelen,önceden tahmin edilemeyen,tedbir alındığı zaman(eğitim ve emniyet tedbirleri ile)önlenebilir olan,sonuçları ölüm,yaralanma ve maddi hasarla biten olaylara kaza denir.Kazaların nedeni ise %95 insanlardır.Kazaların en önemli özelliği ,önlem alarak önlenebilir olmasıdır.
Felaket: Çoğunlukla doğal kaynaklı olan ve kasıt unsuru olmayan,insanları ve çevreyi olumsuz etkileyerek büyük ölçüde can ve mal kayıplarına neden olan olaylara felaket denir.Felaketlerin nedeni genellikle doğal olaylardır.Deprem, sel baskını felakete birer örnektir.
Trafik kazası: Karayolu üzerinde hareket halinde iken en az bir veya daha fazla aracın karıştığı ölüm, yaralanma ve maddi hasarla sonuçlanan olaylara trafik kazası denir.
Bir Kazayla Karşılaşan Sürücü:
1-Öncelikle başka bir kazaya sebep olmamak için aracını güvenli bir yere çekip kaza yerinde işaretleme yapmalı.
2-Aracın devrilme ihtimali varsa, araç önce sabitlenip sonra kazazede çıkartılmalıdır.
3-Kazaya olay yerinde müdahale edilmelidir .İlk önce solunum zorluğu çekenlere müdahale edilmelidir.
4-Kazazedelere müdahale etmeyen sürücülere para ve puan cezası birlikte uygulanır.
5-Haber verme ilkyardım tedbirleri alındıktan sonra yapılmalıdır.
6-Haber verme 112 Hızır acil servise kısa,öz,anlaşılır şekilde,kazazedenin durumu,sayısı ve olay yeri verilerek sağlanmalı.

İLK YARDIM
Herhangi bir kaza yada yaşamı tehlikeye düşüren durumda,sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar,hayatın kurtarılması ya da durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla,ilaçsız olarak yapılan uygulamalara ilkyardım denir.
İlkyardım uygulamasında kesinlikle ilaç kullanılmaz.

İLK YARDIMIN AMACI

1.Yaşamı koruma ve sürdürülmesini sağlama
2.Durumun kötüleşmesini engelleme
3.İyileşmesini kolaylaştırma

İLKYARDIMCININ ÖZELLİKLERİ VE SORUMLULUKLARI NEDİR?

1.Sakin ve telaşsız olmalı.
2.Hastayı sakinleştirmeli.
3.Çevreyi değerlendirip süren bir tehlike olup olmadığını belirlemeli.
4.Kendi can güvenliğini tehlikeye atmamalı.
5.Çevredeki kişileri,sağlık kuruluşları,itfaiye ve güvenliğe haber vermeleri için organize etmeli.
6.Hastanın durumunu değerlendirerek uygun ilk yardıma başlamalı.
7.Hastanın sağlık kuruluşuna bir an önce ulaşmasını sağlamalı.

İLK YARDIMIN ABC'Sİ NEDİR?

A.Soluk yolunun açılması.
B.Solunumun düzeltilmesi.
C.Yeterli kan dolaşımının etkinliğini sağlama.

ÖNEMLİ HATIRLATMALAR

* Felaketler,kazalara göre daha büyük kayıplara neden olur.
* Felaketlere,doğal olaylar;kazalara,insanlar neden olur.
* Kazalar önlenebilir,fakat felaketler önlenemez,zararları azaltılabilir.
* Kaza ve felaketler,ani olarak meydana gelir.
* Ölümlere en çok trafik kazaları neden olur.
* Trafik kazalarına en çok sürücüler neden olur.
* İlkyardım sadece olay yerinde alınan geçici önlemdir.
* İlkyardımın en önemli amacı kazazedenin hayatta kalmasını sağlamaktır.İlkyardımcı, kazazedeyi tedavi etmeye yönelik bir uygulama yapamaz.
* Araç içindeki kazazedeyi en az 3 ilkyardımcı ile çıkarmalı.

İNSAN VÜCUDU

Hücre:İnsan vücudunun en küçük yapı taşına hücre denir.
İnsan yapısı;hücreler birleşerek dokuları,dokular birleşerek organları,organlar birleşerek sistemleri oluşturur.
Vücut Bölgeleri ve Organları

Baş bölgesi:Beyin,beyincik,omurilik,göz,burun,boyun omurları,ağız ve kulak.
Göğüs bölgesi:Akciğer,kalp,nefes borusu ve yemek borusu.
Karın bölgesi:Mide,bağırsaklar,karaciğer,dalak ve safra kesesi.
Bel bölgesi:Böbrek idrar kesesi ve iç üreme organları.
Sırt bölgesi:Omur,omurilik.

ÖNEMLİ HATIRLATMALAR

* Bütün vücutta faaliyet gösteren sistemimiz dolaşım sistemidir.Kalp, kan ve kan damarlarından oluşur.Sindirim sistemi;ağız, dişler,yemek borusu,mide,ince ve kalın bağırsaklardan oluşur.
* Hücreler zar aracılığıyla besin alış verişi yaparlar.
* Bir sistemin çalışması veya çalışmaması diğer sistemleride etkiler.
* Trafik kazalarında en çok baş,göğüs ve omurga bölgesi yaralanmaları görülür.

SOLUNUM SİSTEMİ

Soluk alma ve verme işlemine solunum denir.Solunum sistemi organları;burun,yutak,soluk borusu,akciğer ve gırtlaktır.
* Suni solunum yetişkinlerde dakikada 15-20 kez yapılır.
* Yetişkin bir insan dinlenme halinde dakikada 15-20 kez solur.
* Çocuklar 20-30, bebekler 30-40 kez soluk alırlar.
* Solunumun durduğu, göğüs hareketlerinin olmamasından anlaşılır.

SOLUK YOLU NASIL AÇILIR?

1.Ağızda toz toprak,kırık takma diş ve yabancı cisimler varsa çıkarılır.
2.Bilinci kapalı kişilerde dil arkaya düşüp havayolunu tıkayabilir.Bu durumda baş geriye itilip çene yukarı kaldırılarak soluk yolu açılır.

SOLUNUM YOLU NASIL DÜZELTİLİR?(YAPAY SOLUNUM)

Solunumu duran kişiye derhal yapay solunum uygulanmalıdır.
1.Hasta sert bir zemine yatırılır.
2.Ağız içi temizlenerek varsa yabancı cisimler çıkarılır.
3.Çenesi yukarı kaldırılarak baş hafifçe arkaya itilir.
4.Ağızdan ağza solunum yapılacaksa burun kapatılır.Burundan solunum yapılacaksa ağız kapatılır.
5.Derin bir soluk alınıp,solunum yaptırılacak kişinin ağzına (yada burnuna) ağız yerleştirilir.
6.Hastanın göğsünün kabarmasına yetecek şiddette soluk verilir.

DOLAŞIMIN ETKİNLİĞİ NASIL SAĞLANIR?(KALP MESAJI)

1.Kalp durmuşsa hemen kalp mesajına başlanır.
2.Hasta sert bir zemine yatırılır ve bir yanına diz çökülür.
YARA İÇİNDEKİ YABANCI CİSİM,KEMİK,PARÇASI VS. ÇIKARILMAMALIDIR.
3.Göğüs kemiğinin(iman tahtası)üçte bir alt ucuna bir elin ayası sıkıca yerleştirilir,diğer elin ayası bunun üstüne konur.Parmaklar hastaya temas etmemelidir.
4. Kollar dik tutularak (Bilek ve dirsekler bükülmeden)sabit ve ritmik bir şekilde göğüse 4-5 cm bastırılır.
5. Arada nabız kontrol edilerek dakikada 60 kez olmak üzere dolaşım başlayıncaya kadar devam edilir.

ŞOK VE BAYILMALARDA İLKYARDIM

Şok:Çeşitli sebeplere bağlı olarak kan dolaşımının giderek azalması ve kaybolmasına şok denir.
Şokun sebepleri;ani korku ve heyecan,aşırı kanama,ağır yaralanmalar,geniş ve dirin yanıklar,aşırı kusma ve ishal,sıvı kaybı,aşırı terleme,şiddetli ağrı.
Şokun belirtileri;vücut ısısının düşmesi ve titreme,solunum ve nabız sayısının artması,soğuk ve nemli deri,solunum ve nabız zor hissedilir,huzursuzluk ve endişe,susama hissi,bulantı ve kusma.
Bayılma:Kan dolaşımının yetersizliği nedeniyle beyne giden oksijen miktarının azalması sonucu geçici olarak oluşan bilinç kaybına bayılma denir.

İLKYARDIM

1.Elbiseleri boyundan,göğüsten ve karından gevşetilir.
2.Hastanın beynine kan gitmesini sağlamak için düz bir yerde sırtüstü yatırılarak,ayakları yukarı kaldırılır ve sonrada şok pozisyonunda bekletilir. Kesinlikle başının altına yastık konmaz.
3.Hastaya uyarıcı kokular koklatılır. (Amonyak vb.)
4.Hastanın zorlanmaksızın kendine gelmesi beklenir.
5.Kendine geldiğinde su, çay gibi içecekler azar azar verilmelidir.

KALP DURMASI

Dolaşım sisteminin merkezi kalptir.Yetişkin bir insanın dinlenme halinde kalbi dakikada 60-80 kez atar.Çocukların ve yaşlıların kalbi ise 100-120 kez atar.Kalp durmasının nedenleri;Kalbin düzensiz ve yetersiz çalışması,kalbin kendini iyi besleyememesi,kan miktarının azalması,kan basıncının azalması,iç ve dış kanamalar,damarların genişlemesi,kalp hastalıkları ve yaralanmalarıdır.Belirtileri ise;göz bebekleri büyür,vücut soğumaya başlar,refleksler kaybolur,nabız ve kalp atışı duyulmaz,hissedilmez.
Kalp masajı ve suni solunum birlikte yapılacaksa:Tek ilkyardımcı yapıyorsa;15 kalp masajı,2 suni solunum uygulanır.İki ilkyardımcı yapıyorsa;5 kalp masajı,1 suni solunum uygulanır.

GÖĞÜS YARALANMALARINDA İLKYARDIM

1.Yaralı,yarı oturur duruma getirilir
2.Havanın akciğerler dolmasına engel olmak için açık olan yara yerine temiz bir bez kapatıp basınç yapmadan sarılır
3.Kazazedenin ısı kaybı önlenir.

KARIN YARALANMALARINDA İLKYARDIM

1.Hastaya ağızdan yiyecek içecek verilmez.
2.Yaralı başı hafif yüksek, dizlernin altına rulo edilmiş bir battaniye konularak sırt üstü yatırılır
3.Herhangi bir organ dışarı çıkmış ise asla el sürülmez.Genişbir gaz bezi varsa serum fizyolojik ile ıslatılarak basınç yapmadan organların üzerine örtülür.
4.Yaralı zaman geçirmeden sevkedilir..

EGZOS ZEHİRMELERİNDE İLKYARDIM

1.Hasta derhal temiz havaya çıkarılır.
2.Şuuru tam kapalı olmayanlar temiz havada derin solunum yaptırılır.
3.Şuuru kapalı veya solunum yapmakta güçlük çeken hastalara suni solunum tatbik edilir.
4.Beden ısısının düşmesini engellemek için üstü örtülür.
5.Hasta en seri şekilde sağlık merkezine gönderilir.

SİNDİRİM YOLU İLE OLAN ZEHİRMELERİNDE İLKYARDIM

1.Zehrin sulanması ve emilimin yavaşlaması için hastalara;süt,yumurta akı,nişasta solisyonlu su içirilir
2.Kusmasına yardım edilir.
3.Asitle olan zehirlenmelerde,hasta hiçbir zaman kusmaya zorlanmaz.Su ve süt yumurta akı karıştırılarak içirilir.
4.Alkali ile olan zehirlenmelerde:1/4 oranında sirke ile hazırlanmış 500ml. su veya limon suyu içirilir.

KANAMALARDA İLK YARDIM

Kanın damar dışına çıkmasına kanama denir.İç kanamalar da ağızdan yiyecek içecek verilmez.
*Atardamar kanaması;açık kırmızı ve fışkırır tarzda,toplardamar ise koyu kırmızı ve taşar şekilde kanar.Şiddetli bir kanamada,önce elle kanayan yere bastırılır.
* Baştaki kanamalarda;şakak atardamarına;koldaki kanamalarda;üst kolun iç kısmına(koltuk altına),bacaktaki kanamalarda ise;kasıktaki atardamara parmakla basınç yapılmak suretiyle kanama geçici olarak durdurulur.
* Turnike(tek kemik üzerinden sıkma bağı),kol ve bacağın üst kısmındaki tek kemik üzerine uygulanır.Turnike her 20 dakikada bir 5-10 saniye gevşetilir.
.Kanayan uzuv(kol,bacak vs.)yükseltilir.
.Yara üzerine temiz gazlıbez,mendil veya çamaşır parçası konur ve sıkıca bastırılır.
.Kanama durmazsa kanayan yerin 5 cm yukarı kısmına bandaj uygulanır.

BURUN KANAMASINDA İLK YARDIM

1.Burnu kanayan kişinin başı hafifçe öne eğilir.
2.Hasta burun üzerine basınç yapar
3.Bu sırada ağızdan soluk alıp verir ve asla sümkürmez.
BURUN KANAMASINDA HASTANIN BAŞI GERİYE DOĞRU KALDIRILMAZ.

ELEKTİRİK ÇARPMALARINDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?

1.Önce ilk yardımcı kendi güvenliğini sağlar.
2.Elektrik akımının yaralı ile teması kesilir.Bu yapılmadan önce yaralıya dokunulmaz
3.Kuru tahta parçası ve lastik gibi elektrik geçirmeyen maddelerle hasta çekilerek veya kablo itilerek akımdan kurtarılır.
4.Solunum durmuşsa yapay solunuma,kalp durmuşsa kalp mesajına başlanır.
5.Yanık varsa soğuk su ile yıkanır.

KIRIK, ÇIKIK VE BURKULMALARDA İLK YARDIM

Kırık:Kemik dokusunun bütünlüğünün bozulmasına kırık denir.
Çıkık:Hareketli eklemlerin birbirinden ayrılmasına çıkık denir.
Burkulma:Eklem bağlarının zedelenmesine burkulma denir.Çoğunlukla diz,ayak ve el bileğinde meydana gelir.Kırık,çıkık ve burkulan bölgeleri tespit etmek için kullanılan düz nesnelere ise atel denir.Tahta parçası,mukavva,sert karton,sert plastik,yastık ve üçgen sargı bezi atel olarak kullanılabilir.İlkyardım:
1.Hasta sarsılmaz ve hareket ettirilmez.
2. Kanama varsa durdurulur.
3. Hasta taşınmadan önce kırık bölgesi hareketsiz hale getirilir.(Bunun için tahta gibi sert cisimler kullanılabilir.)
4.Açık kırık varsa(kırık uçları görülüyorsa)kırık kemik parçalarına kesinlikle dokunulmaz ve bunlar yerleştirilmeye çalışılmaz.Yara üzerine temiz bir gazlı bez kapatılır.

YANIKLARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?

1.Soğuk musluk suyu ile ağrı azaltılır.
2.Hastanın takıları çıkartılır.(Daha sonra oluşabilecek şişler nedeniyle çıkarmak zorlaşabilir.)
3.Oluşan kabarcıklar patlatılmaz.
4.Yanan kısımların üzeri temiz gazlı bezle kapatılır hiçbir şey sürülmez.
5.Hastanın bilinci yerinde ise bol su içirilir.
YANIK YÜZEYİNE DİŞ MACUNU,SALÇA,YOĞURT GİBİ MADDELER KESİNLİKLE SÜRÜLMEMELİDİR.

YARALANMALARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?

1.Kanama varsa kontrol edilir.
2.Yaranın kirlenmesi önlenir.
3.Varsa kopan parça korunur.(Islak bir gazlı beze sarılıp bir naylon torbaya konulur,bu torba da içi buz dolu başka bir torbaya konulur.)

HABERLEŞME

* Kazanın yeri doğru ve açık şekilde belirtilmelidir.
* Kazanın oluş şekli belirtilmelidir.
* Kazazedelerin sayısı ve durumları belirtilmelidir.
* Hızır acil servis haberleşme telefon numarası yurt genelinde 112 dir.